Kısaca
- Her parça iki telif hakkı içerir: biri kayıtta, biri eserde.
- Kayıttan gelen gelir size dağıtımcınız aracılığıyla, yayın ve toplu kullanımlarda ise kayıtları ve icracıları temsil eden meslek birlikleri aracılığıyla ulaşır.
- Eserden gelen gelir ise icra ve mekanik haklar kuruluşları aracılığıyla söz ve beste sahiplerine ve publisher'lara ulaşır. Bunu bir dağıtımcı tahsil etmez.
- Kurallar, oranlar ve kuruluşlar ülkeden ülkeye değişir ve zaman içinde güncellenir; bu bilgilere güvenmeden önce güncel durumu mutlaka kontrol edin.
- Tipik ilk sahibi
- Kaydı organize edip finanse eden kişi
- Dinlenmeler ve indirmeler
- Genellikle tahsil eden Dağıtımcınız veya plak şirketiniz
- Komşu haklar
- Genellikle tahsil eden Kayıtlar ve icracılar için bir meslek birliği
- Tipik ilk sahibi
- Söz yazarları ve besteciler
- İcra royalty'si
- Genellikle tahsil eden Bir icra hakları kuruluşu
- Mekanik royalty
- Genellikle tahsil eden Bir mekanik hakları kuruluşu
Her parçada iki telif hakkı var
Bir parça yayınladığınızda birbirinden ayrı iki mülkle ilgilenirsiniz.
Ses kaydı, çoğu zaman master olarak anılır; belirli bir kayıtlı icradır: şu vokal çekimi, şu miks, şu dosya. Genellikle kaydı organize edip finanse eden kişiye aittir: kayıt sözleşmesi öyle diyorsa plak şirketine, kendi imkânlarıyla çıkarılan yayınlarda sanatçıya. Bazı ülkelerin hukuku bunu telif hakkı olarak değil, “bağlantılı” ya da “komşu” hak olarak sınıflandırır; ama işleyişi aynıdır: kendi sahibi olan, ayrı bir haktır.
Müzik eseri, yani genellikle beste ya da şarkı, hangi kayıtta yer alırsa alsın melodi ve sözlerdir. Önce eseri yazanlara aittir. Yazarlar çoğu zaman eseri lisanslamak ve gelirini tahsil etmek için bir publisher veya yayıncılık yönetim şirketi görevlendirir.
| Soru | Ses kaydı | Müzik eseri |
|---|---|---|
| Diğer adı | Master | Beste, şarkı, publishing |
| Neyi kapsar | Bir şarkının tek bir kayıtlı icrası | Hangi kayıtta olursa olsun melodi ve sözler |
| Tipik ilk sahibi | Kaydı organize edip finanse eden kişi: bir plak şirketi ya da kendi yayınını çıkaran sanatçı | Söz yazarları ve besteciler |
| Tanımlayan kod | ISRC | ISWC |
Bir şarkı her iki hakkın da geliri getirir, çünkü bir kaydın her kullanımı aynı zamanda içindeki eserin de kullanımıdır. Bir dinlenme, aynı anda hem bir kaydı çalar hem de bir bestenin icrası anlamına gelir; dolayısıyla platformdan iki ödeme çıkar ve farklı yollardan farklı kişilere ulaşır. Cover versiyon bu ayrımı gösterir: aynı beste, yeni bir kayıt ve belki de tamamen farklı sahipler.
Kendi müziğinizi yazıyor, seslendiriyor ve yayınlıyorsanız her iki hakka da sahipsiniz ve her iki taraftan da tahsilat yapmanız gerekir.
Kaydın getirdiği gelir
Dinlenmeler ve indirmeler
Mağazalar ve dinleme platformları kayıtları sahiplerinden lisanslar. Uygulamada sahip bir dağıtımcı görevlendirir, dağıtımcı yayını teslim eder, her mağaza kullanımı raporlayıp ödemeyi dağıtımcıya yapar, dağıtımcı da hak sahibine öder. Bir dinlenmenin getirisi sabit bir rakam değildir: platforma, dinleyicinin ülkesine ve aboneliğine göre ve zamanla değişir.
Komşu haklar
Bir kayıt radyoda ya da televizyonda veya bir mağaza, bar ya da spor salonu gibi kamuya açık bir yerde çalındığında, birçok ülke yayıncıdan veya mekândan bu kullanım için ödeme yapmasını ister. Sektör bu gelire komşu haklar der. Kayıtları temsil eden toplu yönetim kuruluşları bunu tahsil eder ve kaydın sahibi ile kayıttaki icracılar arasında paylaştırır. İcracılar payını, master kime ait olursa olsun, genellikle doğrudan alır.
Kurallar ülkeden ülkeye değişir: hangi kullanımların kapsandığı, paranın nasıl bölüştürüldüğü, hangi kayıtların ve icracıların hak kazandığı. Bunun en bilinen istisnası Amerika Birleşik Devletleri'dir. ABD hukuku kayıtlara yalnızca internet ve uydu radyosu gibi belirli dijital ses iletimleri için bir icra hakkı tanır. Bu yazının yazıldığı tarihte orada AM ve FM radyo, söz ve beste sahiplerine ve publisher'lara ödeme yapar, kayıt sahiplerine ya da icracılara yapmaz.
Tahsilat yapabilmek için kayıtlarınızı ve icracı olarak kendinizi, ülkeniz için bu hakkı kapsayan bir meslek birliğine veya bu işi sizin adınıza yapan bir temsilciye kaydettirin.
Bestenin getirdiği gelir
İcra royalty'si
Bir beste yayınlandığında, bir mekânda ya da işletmede çalındığında, canlı seslendirildiğinde veya dinleme platformunda sunulduğunda kamuya açık olarak icra edilmiş sayılır. Müziği bu şekilde kullanan işletmeler icra hakları kuruluşlarına lisans bedeli öder; kuruluşlar kullanım raporlarını kayıtlı eserlerle eşleştirir ve söz ve beste sahiplerine ile publisher'lara ödeme yapar. Bir yazar normalde kendi ülkesindeki bir kuruluşa üye olur; bu kuruluşun yurt dışındaki meslek birlikleriyle yaptığı anlaşmalar diğer ülkelerdeki geliri geri getirir.
Mekanik royalty
Mekanik royalty, bir beste çoğaltıldığında doğar: plağa veya CD'ye basıldığında, indirme olarak satıldığında ya da dinleyicinin parçayı kendisinin seçtiği etkileşimli bir dinlenme olarak sunulduğunda. Bu yüzden birçok ülkede talep üzerine yapılan bir dinlenme beste için iki kez ödeme yapar: bir kez icra, bir kez çoğaltma olarak.
Mekanik hakları kimin yönettiği, kullanımın nerede gerçekleştiğine bağlıdır. Bazı ülkelerde icra ve mekanik hakları tek bir kuruluş yönetir, bazılarında ise ayrı bir kuruluş. ABD'de The MLC, etkileşimli dinlenmeler için mekanik lisansı yönetir ve publisher'lara, yönetim şirketlerine ve kendi hakkını kendisi yöneten söz ve beste sahiplerine ödeme yapar. İndirmeler ve fiziksel kopyalar için ödemeyi yapan taraf, ülkeye göre mağaza ya da plak şirketi olabilir.
Oranlar ülke ülke kanunla, hakem heyetleriyle veya müzakereyle belirlenir ve değişir; bu nedenle güncel rakamları kaynağından kontrol edin.
Senkronizasyon (sync) lisansları
Müziği bir filmde, reklamda, oyunda veya çevrimiçi bir videoda hareketli görüntüyle eşleştirmek için senkronizasyon lisansı gerekir. İki izin söz konusudur: biri beste için, publisher veya yazarlardan; diğeri kayıt için, master sahibinden, ki buna sık sık master use lisansı denir. İkisinin de alınması gerekir, taraflardan her biri hayır diyebilir ve bedeller duruma göre müzakere edilir.
Kim neyi tahsil eder
Burada anılan kuruluşlar Amerika Birleşik Devletleri ve Birleşik Krallık'tan örneklerdir. Çoğu ülkenin kendi karşılıkları vardır.
| Gelir | Telif hakkı | Genellikle kim tahsil eder | Ödemeyi kim alır |
|---|---|---|---|
| Dinlenmeler ve indirmeler | Ses kaydı | Mağazaların ödeme yaptığı dağıtımcınız veya plak şirketiniz | Master'ın sahibi; sözleşmeleri ve paylaşımları uyarınca bunu paylaştırır |
| Komşu haklar: kayıtların yayını ve kamuya açık icrası | Ses kaydı | Kayıtlar ve icracılar için bir toplu yönetim kuruluşu; örneğin Birleşik Krallık'ta PPL. ABD'de SoundExchange, yalnızca belirli dijital hizmetler için | Master'ın sahibi ve icracılar |
| İcra royalty'si | Beste | Bir icra hakları kuruluşu; örneğin ABD'de ASCAP veya BMI, Birleşik Krallık'ta PRS for Music | Söz ve beste sahipleri ile publisher'lar |
| Mekanik royalty | Beste | Bir mekanik hakları kuruluşu ya da her iki hakkı da yöneten bir meslek birliği. ABD'de etkileşimli dinlenmeler için The MLC, Birleşik Krallık'ta MCPS | Söz ve beste sahipleri ile publisher'lar; çoğu zaman bir publisher veya yönetim şirketi aracılığıyla |
| Senkronizasyon ücretleri | İkisi de | Aracı bir meslek birliği yok. Her taraf doğrudan, bazen bir temsilci aracılığıyla müzakere edilir | Beste için söz ve beste sahipleri ile publisher'lar, kayıt için master'ın sahibi |
Dağıtımcının neyi tahsil ettiği ve neyi etmediği
Aevora dahil bir dağıtımcı, kayıt tarafında çalışır. Yayınınızı mağazalara teslim eder, bu mağazaların kayıtlarınızın dinlenmeleri ve indirmeleri için ödediği tutarı alır ve size öder.
Dağıtım şunları kapsamaz:
- Söz ve beste sahipleri için icra royalty'si. Bu, bir icra hakları kuruluşundan gelir ve yalnızca orada kayıtlı eserler için ödenir.
- Söz ve beste sahipleri için mekanik royalty. Bu, bir mekanik hakları kuruluşu, bir publisher veya bir yayıncılık yönetim şirketi aracılığıyla gelir.
- Komşu haklar. Bunlar kayıtları ve icracıları temsil eden meslek birliklerinden gelir.
Yani yayınladığınız şarkıları siz yazdıysanız, yalnızca dağıtımla yetinmek gelirinizin bir kısmını tahsil edilmemiş bırakır. Yazar olarak bir icra hakları kuruluşuna üye olun, her eseri yazarları ve paylarıyla birlikte kaydettirin ve mekanik haklarınızın, mümkün olan yerde doğrudan, değilse bir publisher veya yayıncılık yönetim şirketi aracılığıyla kapsandığından emin olun. Kayıtlı bir eserle eşleştirilemeyen para sahipsiz kalabilir.
Müziğinizi tanımlayan kodlar
Başlıklar belirsizdir, kodlar değildir; bu yüzden royalty raporlayan ve ödeyen sistemler kodlar üzerinden eşleştirme yapar.
| Kod | Neyi tanımlar | Kim atar | Ne için kullanılır |
|---|---|---|---|
| ISRC | Tek bir kayıt: bir ses parçası veya bir müzik videosu | Plak şirketiniz veya dağıtımcınız, IFPI'nin yönettiği uluslararası sistem kapsamında | Mağazalar ve meslek birlikleri dinlenmeleri, satışları ve çalınmaları bu kod üzerinden raporlar. Remix, edit veya canlı kayıt gibi her ayrı versiyonun kendi kodu olmalıdır |
| ISWC | Tek bir beste | Eser kaydedildikten sonra, CISAC tarafından koordine edilen tahsilat kuruluşları ağı | Meslek birlikleri ve publisher'lar icraları ve çoğaltmaları esere ve yazarlarına eşleştirir |
| UPC veya EAN | Ürün olarak tek bir yayın: bir single, bir EP veya bir albüm | Genellikle dağıtımcınız veya plak şirketiniz, GS1'in verdiği barkod aralıklarından | Mağazalar yayını teslimat, satış raporlama ve listeler için bu kodla tanır |
| IPI | Bir meslek birliğinin üyesi olarak bir yazar veya publisher | Üye olduğunuzda icra hakları veya tahsilat kuruluşunuz | Eser kayıtları yazarları ve publisher'ları IPI ile adlandırır; böylece diğer ülkelerdeki meslek birlikleri doğru kişiye ödeme yapar |
Bir bestenin tek bir ISWC'si olur ama her kaydı için bir tane olmak üzere birçok ISRC'si olabilir.
Paylaşımlar: master ve publishing
Paylaşım, bir gelir akışından kimin hangi payı alacağına dair bir anlaşmadır. Bir parçada iki telif hakkı bulunduğu için iki ayrı paylaşım grubu vardır.
Master paylaşımları, kaydın gelirini kayıtta payı olan kişiler arasında böler: sanatçı, feat. sanatçılar, yapımcı, plak şirketi. Mağaza geliri geldiğinde bunları dağıtımcı veya plak şirketi uygular.
Publishing paylaşımları, yazar paylaşımları olarak da bilinir; bestenin gelirini onu yazan kişiler arasında böler. Bunları icra hakları kuruluşunuza ve publisher'ınıza veya yönetim şirketinize kaydettirirsiniz.
İkisi ayrı ayrı kararlaştırılır, çünkü kişiler ve katkılar farklıdır. Bir yapımcı, şarkının hiçbir bölümünü yazmadan da master'dan pay alabilir. Bir ortak yazar bestenin bir kısmına sahip olup kayıtta hiçbir payı bulunmayabilir.
Her ikisini de yayından önce yazılı olarak kararlaştırın. Beste için olağan kayıt, her yazarın imzaladığı bir split sheet'tir; ortak yazarlar aynı payları kaydettirmelidir, çünkü çelişen kayıtlar herkesin ödemesini bekletebilir.
Aevora'da royalty paylaşımları, hesabınıza ulaşan geliri böler ve her iş birlikçiye payını öder. Orada bir paylaşım belirlemek bir eseri bir meslek birliğine kaydetmez; bu kayıtları yapmak yine size düşer.
Coverlar, sample'lar ve remix'ler
Bunların her biri başkasının eserini kullanır, dolayısıyla her biri için izin gerekir. Ayrıntılar ülkeye göre değişir; bunu genel çerçeve olarak okuyun ve yayın yaptığınız yerdeki kuralları kontrol edin.
Cover versiyonlar
Cover, mevcut bir bestenin yeni bir kaydıdır. Yeni master'ın sahibi sizsiniz, şarkının sahipleri ise hâlâ özgün yazarlardır; bu yüzden onları yazar olarak belirtin. Bir coveru ses olarak yayınlamak için mekanik lisans gerekir. Birçok ülkede bunu meslek birlikleri yönetir. ABD'de, daha önce yayınlanmış şarkılar için, koşulları sağlanır ve royalty ödenirse zorunlu lisans alınabilir. Bunu kimin alması gerektiği formata ve ülkeye göre değişir: dinleme platformları normalde bunu kendileri karşılar; indirmelerde ve fiziksel kopyalarda ise sorumluluk kaydı yayınlayana düşebilir.
Neredeyse her yerde iki sınır geçerlidir. Sözleri değiştirmek veya şarkıyı esaslı biçimde değiştirmek coverın ötesine geçer ve şarkının sahiplerinin iznini gerektirir. Bir coveru bir videoda kullanmak için senkronizasyon lisansı gerekir.
Sample'lar
Sample, mevcut bir kaydın bir bölümünü kopyalar; dolayısıyla her iki telif hakkını da kullanır. Yayından önce hem master'ın sahibinden hem de bestenin sahiplerinden izin almanız gerekir. Kısa bir sample'ın serbestçe kullanılabileceğine dair güvenilir bir kural yoktur: farklı ülkelerdeki mahkemeler farklı sonuçlara varmıştır. Bölümü kendiniz yeniden çalmak master'ı devre dışı bırakır ama bestenin kullanımı devam eder. Bir sample paketindeki sesler paketin lisansı kapsamındadır; koşullarını okuyun.
Remix'ler
Remix, özgün kayıt üzerine kurulur; bu yüzden master'ın sahibinin ve, şarkının kendisini örneğin yeni bir melodi veya sözle değiştiriyorsa, bestenin sahiplerinin iznini gerektirir. Remix'in kime ait olduğu ve remix yapan kişinin ücret, royalty veya bestede pay alıp almayacağı remix sözleşmesinde belirlenir. İzin olmadan bir remix mağazalara teslim edilemez.
Sözlük
- Master
- The sound recording, and the rights in it.
- Composition
- The musical work: melody and lyrics, independent of any one recording.
- Publishing administrator
- A service that registers your works and collects composition royalties for a fee or a commission, usually without taking ownership.
- CMO
- Collective management organisation. A society that licenses rights and pays out royalties for many rights holders.
- PRO
- Performing rights organisation. A CMO that licenses the public performance of compositions.
- Neighbouring rights
- In industry use, the royalties paid when recordings are broadcast or played in public, shared by master owners and performers.
- DSP
- Digital service provider. A download store or a streaming service.
- Split sheet
- A signed record of who wrote a song and in what shares.
Genel bilgilendirme; hukuki tavsiye değildir
Bu rehber, müzik haklarının genel olarak nasıl işlediğini anlatır. Genel bir bilgilendirmedir, hukuki tavsiye değildir ve her ülkeyi ya da her sözleşmeyi kapsamaz. Kanunlar, oranlar ve bunları yöneten kuruluşlar değişir. Bir sözleşme imzalamadan, bir sample için izin almadan veya burada anlatılan bir kurala güvenmeden önce, sizin için önemli ülkelerdeki güncel durumu kontrol edin ve uzman bir müzik hukukçusuna danışın.