حقوق موسیقی و رویالتی، به زبان ساده

هر آهنگ دو کپی‌رایت جداگانه دارد و هر کدام از مسیر خودش درآمد کسب می‌کند. این راهنما نشان می‌دهد کدام رویالتی به کدام حق تعلق دارد، چه کسی آن را جمع‌آوری می‌کند و برای دریافت پول چه چیزی را باید ثبت کنید.

مخاطب
هنرمندان و کارکنان لیبل‌ها
زمان مطالعه
حدود 10 دقیقه
آخرین بازبینی
17 نوامبر 2026

خلاصه

  • هر آهنگ دو کپی‌رایت دارد: یکی برای اجرای ضبط‌شده و دیگری برای خودِ قطعه.
  • درآمد ضبط از طریق توزیع‌کننده‌تان به شما می‌رسد و برای پخش رادیویی و تلویزیونی و پخش عمومی، از طریق مؤسساتی که نمایندگی ضبط‌ها و اجراکنندگان را بر عهده دارند.
  • درآمد قطعه از طریق سازمان‌های حقوق اجرا و حقوق مکانیکی به خالقان اثر و ناشران می‌رسد. توزیع‌کننده آن را جمع‌آوری نمی‌کند.
  • قوانین، نرخ‌ها و سازمان‌ها از کشوری به کشور دیگر فرق دارند و با گذشت زمان تغییر می‌کنند؛ پس پیش از تکیه بر هر بخش از این مطلب، وضعیت جاری را بررسی کنید.
یک آهنگ
ضبط صداISRC
مستر: یک اجرای ضبط‌شده
مالک نخست معمول
کسی که ضبط را سازمان داده و هزینه‌اش را پرداخته است
استریم‌ها و دانلودها
معمولاً جمع‌آوری‌کننده توزیع‌کننده یا لیبل شما
حقوق مجاور
معمولاً جمع‌آوری‌کننده یک سازمان برای ضبط‌ها و اجراکنندگان
اثر موسیقاییISWC
قطعه: ملودی و متن ترانه
مالک نخست معمول
ترانه‌سرایان و آهنگسازان
رویالتی اجرا
معمولاً جمع‌آوری‌کننده یک سازمان حقوق اجرا
رویالتی مکانیکی
معمولاً جمع‌آوری‌کننده یک سازمان حقوق مکانیکی
حق همگام‌سازی به هر دو حق نیاز دارند. هیچ سازمانی آن‌ها را جمع‌آوری نمی‌کند: هر طرف مستقیماً مذاکره می‌شود.
یک آهنگ، دو حق: هر کدام چه درآمدی دارد و معمولاً چه کسی آن را جمع‌آوری می‌کند. بخش‌های زیر هر سطر را توضیح می‌دهند.

دو کپی‌رایت در هر آهنگ

وقتی آهنگی را منتشر می‌کنید، با دو دارایی جداگانه سروکار دارید.

ضبط صدا، که اغلب مستر نامیده می‌شود، یک اجرای ضبط‌شدهٔ مشخص است: همین خوانش، همین میکس، همین فایل. معمولاً به کسی تعلق دارد که ضبط را سازمان داده و هزینه‌اش را پرداخته است: لیبل، در صورتی که قرارداد ضبط چنین بگوید، یا هنرمند در انتشاری که با هزینهٔ خودش انجام شده. قانون برخی کشورها این حق را «حق مجاور» می‌داند و نه کپی‌رایت، اما کارکرد آن یکسان است: حقی مستقل با مالکی مستقل.

اثر موسیقایی، که معمولاً قطعه یا آهنگ نامیده می‌شود، همان ملودی و متن ترانه است، در هر ضبطی که ظاهر شود. این حق ابتدا به کسانی تعلق دارد که آن را نوشته‌اند. خالقان اثر اغلب یک ناشر یا مدیر حقوق نشر را مأمور می‌کنند تا اثر را مجوزدهی کند و درآمدش را جمع‌آوری نماید.

مقایسهٔ دو کپی‌رایت
پرسشضبط صدااثر موسیقایی
نام‌های دیگرمسترقطعه، آهنگ، حقوق نشر
چه چیزی را پوشش می‌دهدیک اجرای ضبط‌شده از یک آهنگملودی و متن ترانه، در هر ضبطی
مالک نخست معمولکسی که ضبط را سازمان داده و هزینه‌اش را پرداخته است: یک لیبل یا هنرمندی که خودش منتشر می‌کندترانه‌سرایان و آهنگسازان
شناسایی باISRCISWC

یک آهنگ از هر دو سو درآمد دارد، زیرا هر استفاده از یک ضبط، استفاده از قطعهٔ درون آن نیز هست. یک استریم هم ضبط را پخش می‌کند و هم قطعه را در همان لحظه اجرا می‌کند؛ بنابراین دو پرداخت از سرویس خارج می‌شود و از مسیرهای متفاوت به دست افراد متفاوت می‌رسد. نسخهٔ کاور این تفکیک را نشان می‌دهد: همان قطعه، یک ضبط تازه و احتمالاً مالکانی کاملاً متفاوت.

اگر موسیقی خودتان را می‌نویسید، اجرا می‌کنید و منتشر می‌کنید، هر دو حق در اختیار شماست و باید در هر دو سمت درآمد را جمع‌آوری کنید.

درآمد ضبط

استریم‌ها و دانلودها

فروشگاه‌ها و سرویس‌های استریم، ضبط‌ها را از مالکانشان مجوز می‌گیرند. در عمل مالک یک توزیع‌کننده را مأمور می‌کند، توزیع‌کننده ریلیز را ارسال می‌کند، و هر فروشگاه میزان استفاده را گزارش می‌دهد و به توزیع‌کننده می‌پردازد؛ توزیع‌کننده نیز به دارندهٔ حق می‌پردازد. مبلغی که هر استریم می‌پردازد عدد ثابتی نیست: با سرویس، کشور و اشتراک شنونده و با گذشت زمان تغییر می‌کند.

حقوق مجاور

وقتی ضبطی از رادیو یا تلویزیون یا در یک مکان عمومی مانند فروشگاه، کافه یا باشگاه ورزشی پخش می‌شود، بسیاری از کشورها پخش‌کننده یا صاحب مکان را ملزم می‌کنند برای این استفاده پرداخت کند. صنعت موسیقی این درآمد را حقوق مجاور می‌نامد. سازمان‌های مدیریت جمعی که نمایندگی ضبط‌ها را دارند آن را جمع‌آوری می‌کنند و میان مالک ضبط و اجراکنندگان آن تقسیم می‌کنند. اجراکنندگان معمولاً سهم خود را مستقیم دریافت می‌کنند، فارغ از اینکه مالک مستر چه کسی است.

قواعد از کشوری به کشور دیگر فرق دارد: کدام استفاده‌ها شامل می‌شوند، پول چگونه تقسیم می‌شود و کدام ضبط‌ها و اجراکنندگان واجد شرایط‌اند. ایالات متحده شناخته‌شده‌ترین استثناست. قانون آمریکا برای ضبط‌ها فقط در برخی پخش‌های دیجیتال صوتی، مانند رادیوی اینترنتی و ماهواره‌ای، حق اجرای عمومی قائل است. در زمان نگارش این مطلب، رادیوهای AM و FM در آنجا به ترانه‌سرایان و ناشران می‌پردازند، اما نه به مالکان ضبط و نه به اجراکنندگان.

برای دریافت این درآمد، ضبط‌های خود و خودتان را به‌عنوان اجراکننده نزد سازمانی ثبت کنید که این حق را در کشور شما پوشش می‌دهد، یا نزد نماینده‌ای که این کار را برایتان انجام می‌دهد.

درآمد قطعه

رویالتی اجرا

قطعه وقتی به‌صورت عمومی اجرا می‌شود که پخش شود، در یک مکان یا کسب‌وکار نواخته شود، زنده اجرا شود یا استریم شود. کسب‌وکارهایی که به این شکل از موسیقی استفاده می‌کنند، حق مجوز را به سازمان‌های حقوق اجرا می‌پردازند؛ این سازمان‌ها گزارش‌های استفاده را با آثار ثبت‌شده تطبیق می‌دهند و به خالقان و ناشران پرداخت می‌کنند. خالق اثر معمولاً برای کشور خود به یک سازمان می‌پیوندد و قراردادهای آن با سازمان‌های خارجی، درآمد سایر کشورها را نیز بازمی‌گرداند.

رویالتی مکانیکی

رویالتی مکانیکی زمانی تعلق می‌گیرد که قطعه تکثیر شود: روی وینیل یا سی‌دی چاپ شود، به‌صورت دانلود فروخته شود یا به‌صورت استریم تعاملی ارائه شود، یعنی نوعی که شنونده آهنگ را خودش انتخاب می‌کند. به همین دلیل در بسیاری از کشورها یک استریم درخواستی دو بار به قطعه می‌پردازد: یک بار برای اجرا و یک بار برای تکثیر.

اینکه چه کسی حقوق مکانیکی را مدیریت می‌کند به محل استفاده بستگی دارد. در برخی کشورها یک سازمان هم حقوق اجرا و هم حقوق مکانیکی را بر عهده دارد و در برخی دیگر سازمانی جداگانه. در ایالات متحده، The MLC مجوز مکانیکی استریم تعاملی را مدیریت می‌کند و به ناشران، مدیران حقوق و ترانه‌سرایانی که خودشان حقوقشان را مدیریت می‌کنند می‌پردازد. برای دانلودها و نسخه‌های فیزیکی، بسته به کشور، پرداخت‌کننده می‌تواند فروشگاه یا لیبل باشد.

نرخ‌ها را قانون، دادگاه‌های ویژه یا مذاکره تعیین می‌کند، کشور به کشور، و تغییر می‌کنند؛ پس ارقام جاری را از منبع اصلی جست‌وجو کنید.

مجوزهای همگام‌سازی

همراه کردن موسیقی با تصویر متحرک، در فیلم، تبلیغ، بازی یا ویدیوی آنلاین، به مجوز همگام‌سازی نیاز دارد. دو اجازه در کار است: یکی برای قطعه، از ناشر یا خالقان اثر، و دیگری برای ضبط، از مالک مستر که اغلب مجوز استفاده از مستر نامیده می‌شود. هر دو باید تأمین شوند، هر یک از دو طرف می‌تواند نپذیرد و مبلغ‌ها مورد به مورد مذاکره می‌شود.

چه کسی چه چیزی را جمع‌آوری می‌کند

سازمان‌هایی که در اینجا نام برده شده‌اند نمونه‌هایی از ایالات متحده و بریتانیا هستند. بیشتر کشورها معادل‌های خودشان را دارند.

چه کسی هر نوع درآمد را جمع‌آوری می‌کند
درآمدکپی‌رایتمعمولاً چه کسی جمع‌آوری می‌کندچه کسی دریافت می‌کند
استریم‌ها و دانلودهاضبط صداتوزیع‌کننده یا لیبل شما، که فروشگاه‌ها به او می‌پردازندمالک مستر، که بر اساس قراردادها و تقسیم سهم‌هایش آن را با دیگران تقسیم می‌کند
حقوق مجاور: پخش و اجرای عمومی ضبط‌هاضبط صدایک سازمان مدیریت جمعی برای ضبط‌ها و اجراکنندگان، مانند PPL در بریتانیا. در ایالات متحده SoundExchange، فقط برای برخی سرویس‌های دیجیتالمالک مستر و اجراکنندگان
رویالتی اجراقطعهیک سازمان حقوق اجرا، مانند ASCAP یا BMI در ایالات متحده یا PRS for Music در بریتانیاترانه‌سرایان و ناشران
رویالتی مکانیکیقطعهیک سازمان حقوق مکانیکی، یا سازمانی که هر دو حق را مدیریت می‌کند. The MLC برای استریم‌های تعاملی در ایالات متحده، MCPS در بریتانیاترانه‌سرایان و ناشران، اغلب از طریق یک ناشر یا مدیر حقوق
حق همگام‌سازیهر دوهیچ سازمانی نیست. هر طرف مستقیماً مذاکره می‌شود، گاهی از طریق یک نمایندهخالقان اثر و ناشران برای قطعه، مالک مستر برای ضبط

توزیع‌کننده چه چیزی را جمع‌آوری می‌کند و چه چیزی را نه

توزیع‌کننده، از جمله Aevora، در سمت ضبط کار می‌کند. ریلیز شما را به فروشگاه‌ها ارسال می‌کند، آنچه آن فروشگاه‌ها برای استریم‌ها و دانلودهای ضبط‌های شما می‌پردازند دریافت می‌کند و آن را به شما می‌پردازد.

توزیع این موارد را شامل نمی‌شود:

  • رویالتی اجرا برای ترانه‌سرایان. این درآمد از یک سازمان حقوق اجرا می‌آید و فقط برای آثاری که در آنجا ثبت شده‌اند.
  • رویالتی مکانیکی برای ترانه‌سرایان. این درآمد از طریق یک سازمان حقوق مکانیکی، یک ناشر یا یک مدیر حقوق نشر می‌رسد.
  • حقوق مجاور. این درآمد از سازمان‌هایی می‌آید که نمایندگی ضبط‌ها و اجراکنندگان را دارند.

پس اگر خودتان ترانه‌سرای آهنگ‌هایی هستید که منتشر می‌کنید، توزیع به‌تنهایی بخشی از درآمدتان را جمع‌آوری‌نشده رها می‌کند. به‌عنوان ترانه‌سرا به یک سازمان حقوق اجرا بپیوندید، هر اثر را با خالقان و سهم آن‌ها ثبت کنید و مطمئن شوید حقوق مکانیکی‌تان پوشش داده می‌شود، مستقیم هر جا که ممکن است یا از طریق یک ناشر یا مدیر حقوق نشر. پولی که نتوان آن را با اثر ثبت‌شده تطبیق داد ممکن است بی‌صاحب بماند.

کدهایی که موسیقی شما را شناسایی می‌کنند

عنوان‌ها مبهم‌اند اما کدها نه؛ به همین دلیل سیستم‌هایی که رویالتی را گزارش و پرداخت می‌کنند، بر اساس کد تطبیق می‌دهند.

شناسه‌های موسیقی و کاربرد هر کدام
کدچه چیزی را مشخص می‌کندچه کسی اختصاص می‌دهدبرای چه استفاده می‌شود
ISRCیک ضبط: یک آهنگ صوتی یا یک موزیک‌ویدیولیبل یا توزیع‌کنندهٔ شما، بر اساس سیستم بین‌المللی که IFPI آن را مدیریت می‌کندفروشگاه‌ها و سازمان‌ها استریم‌ها، فروش‌ها و پخش‌ها را بر اساس آن گزارش می‌کنند. هر نسخهٔ متمایز، مثل ریمیکس، ادیت یا اجرای زنده، کد جداگانهٔ خود را لازم دارد
ISWCیک قطعهشبکهٔ سازمان‌های جمع‌آوری حقوق که CISAC هماهنگ‌اش می‌کند، پس از ثبت اثرسازمان‌ها و ناشران اجراها و تکثیرها را با اثر و خالقانش تطبیق می‌دهند
UPC یا EANیک ریلیز به‌عنوان محصول: یک تک‌آهنگ، یک EP یا یک آلبوممعمولاً توزیع‌کننده یا لیبل شما، از محدوده‌های بارکدی که GS1 صادر می‌کندفروشگاه‌ها ریلیز را برای ارسال، گزارش فروش و چارت‌ها با آن شناسایی می‌کنند
IPIیک خالق اثر یا ناشر، به‌عنوان عضو یک سازمانسازمان حقوق اجرا یا جمع‌آوری حقوق شما، وقتی به آن می‌پیوندیدثبت آثار، خالقان و ناشران را با IPI نام می‌برد تا سازمان‌ها در کشورهای دیگر به فرد درست پرداخت کنند

یک قطعه یک ISWC دارد اما می‌تواند ISRC های بسیاری داشته باشد، یکی برای هر ضبط آن.

تقسیم سهم: مستر و نشر

تقسیم سهم توافقی است دربارهٔ اینکه چه کسی چه سهمی از یک جریان درآمد می‌گیرد. چون هر آهنگ دو کپی‌رایت دارد، دو دسته تقسیم سهم هم دارد.

تقسیم سهم مستر، درآمد ضبط را میان کسانی که در آن سهم دارند تقسیم می‌کند: هنرمند، هنرمندان مهمان، تهیه‌کننده، لیبل. توزیع‌کننده یا لیبل وقتی درآمد فروشگاه‌ها می‌رسد آن را اعمال می‌کند.

تقسیم سهم نشر، که تقسیم سهم خالقان نیز نامیده می‌شود، قطعه را میان کسانی که آن را نوشته‌اند تقسیم می‌کند. آن را نزد سازمان حقوق اجرا و ناشر یا مدیر حقوق خود ثبت می‌کنید.

این دو جداگانه توافق می‌شوند، چون افراد و سهم‌هایشان متفاوت است. ممکن است سهمی از مستر به تهیه‌کننده برسد بی‌آنکه او چیزی از آهنگ را نوشته باشد. یک همکار در نگارش ممکن است بخشی از قطعه را در مالکیت داشته باشد و در ضبط سهمی نداشته باشد.

هر دو را پیش از انتشار کتبی توافق کنید. برگهٔ تقسیم سهم که هر خالق اثر امضا کرده باشد، سند معمول برای قطعه است و همکاران نگارش باید همان سهم‌ها را ثبت کنند، چون ثبت‌های ناسازگار می‌تواند پرداخت را برای همه متوقف کند.

در Aevora، تقسیم رویالتی درآمدی را که به حساب شما می‌رسد تقسیم می‌کند و سهم هر همکار را می‌پردازد. تعیین تقسیم سهم در آنجا اثری را نزد هیچ سازمانی ثبت نمی‌کند؛ پس این ثبت‌ها همچنان بر عهدهٔ خود شماست.

کاورها، سمپل‌ها و ریمیکس‌ها

هر یک از این‌ها از اثر دیگری استفاده می‌کند و بنابراین اجازه می‌خواهد. جزئیات به کشور بستگی دارد؛ پس این را به‌عنوان چارچوب کلی بخوانید و قواعد کشوری را که در آن منتشر می‌کنید بررسی کنید.

نسخه‌های کاور

کاور یک ضبط تازه از قطعه‌ای موجود است. مستر جدید از آنِ شماست و خالقان اصلی همچنان مالک آهنگ هستند؛ پس آن‌ها را به‌عنوان خالق اثر ذکر کنید. برای انتشار کاور به‌صورت صوتی به مجوز مکانیکی نیاز دارید. در بسیاری از کشورها سازمان‌های جمع‌آوری حقوق آن را رسیدگی می‌کنند. در ایالات متحده برای آهنگ‌هایی که پیش‌تر منتشر شده‌اند مجوز اجباری وجود دارد، به شرط اینکه شرایطش رعایت و رویالتی پرداخت شود. اینکه چه کسی باید آن را بگیرد به قالب و کشور بستگی دارد: سرویس‌های استریم معمولاً خودشان آن را پوشش می‌دهند، در حالی که برای دانلودها و نسخه‌های فیزیکی مسئولیت می‌تواند بر عهدهٔ منتشرکنندهٔ ضبط باشد.

دو محدودیت تقریباً همه‌جا برقرار است. تغییر متن ترانه یا دگرگون‌کردن اساسی آهنگ از کاور فراتر می‌رود و به اجازهٔ مالکان آهنگ نیاز دارد. قرار دادن کاور در یک ویدیو به مجوز همگام‌سازی نیاز دارد.

سمپل‌ها

سمپل بخشی از یک ضبط موجود را کپی می‌کند، پس از هر دو کپی‌رایت استفاده می‌کند. پیش از انتشار به اجازهٔ مالک مستر و مالکان قطعه نیاز دارید. هیچ قاعدهٔ قابل‌اتکایی وجود ندارد که بگوید یک سمپل کوتاه استفادهٔ آزاد است: دادگاه‌ها در کشورهای مختلف به نتایج متفاوتی رسیده‌اند. اگر آن بخش را خودتان دوباره اجرا کنید، از مستر پرهیز می‌کنید اما همچنان از قطعه استفاده کرده‌اید. صداهای یک سمپل‌پک تابع مجوز همان بسته است؛ پس شرایط آن را بخوانید.

ریمیکس‌ها

ریمیکس بر پایهٔ ضبط اصلی ساخته می‌شود، بنابراین به اجازهٔ مالک مستر نیاز دارد، و اگر خودِ آهنگ را تغییر دهد، مثلاً با ملودی یا متن تازه، به اجازهٔ مالکان قطعه نیز. اینکه ریمیکس از آنِ چه کسی است و اینکه آیا ریمیکسر مبلغی، رویالتی یا سهمی از قطعه دریافت می‌کند، در قرارداد ریمیکس مشخص می‌شود. بدون اجازه، ریمیکس را نمی‌توان در فروشگاه‌ها منتشر کرد.

واژه‌نامه

Master
The sound recording, and the rights in it.
Composition
The musical work: melody and lyrics, independent of any one recording.
Publishing administrator
A service that registers your works and collects composition royalties for a fee or a commission, usually without taking ownership.
CMO
Collective management organisation. A society that licenses rights and pays out royalties for many rights holders.
PRO
Performing rights organisation. A CMO that licenses the public performance of compositions.
Neighbouring rights
In industry use, the royalties paid when recordings are broadcast or played in public, shared by master owners and performers.
DSP
Digital service provider. A download store or a streaming service.
Split sheet
A signed record of who wrote a song and in what shares.

این راهنما توضیح می‌دهد حقوق موسیقی معمولاً چگونه کار می‌کند. این اطلاعات عمومی است و مشاورهٔ حقوقی نیست و همهٔ کشورها یا همهٔ قراردادها را پوشش نمی‌دهد. قوانین، نرخ‌ها و سازمان‌هایی که آن‌ها را مدیریت می‌کنند تغییر می‌کنند. پیش از امضای قرارداد، تأمین مجوز سمپل یا تکیه بر قاعده‌ای که در اینجا آمده، وضعیت جاری را در کشورهای مهم برای خود بررسی کنید و با یک وکیل مجرب موسیقی مشورت نمایید.